Być może słyszeliście o tym, że w jednym z parków narodowych w Stanach Zjednoczonych usunięto część wystawy. Chodzi o Muir Woods National Monument w Kalifornii, gdzie w lipcu 2025 roku zniknęła reinterpretacyjna instalacja „Historia w budowie”. Jej zdemontowanie było pierwszym zastosowaniem nowych przepisów wprowadzonych przez administrację federalną, które nakazują usuwanie treści uznanych za „negatywne wobec Amerykanów”.
Muir Woods i wystawa
Muir Woods to Pomnik Narodowy w Stanach Zjednoczonych, jest to chroniony obszar lasów nadbrzeżnych sekwoi wiecznie zielonej (Sequoia sempervirens) w hrabstwie Marin w Kalifornii, około 20 km od San Francisco.
Leży na ziemiach przodków plemion Coast Miwok i Southern Pomo. Ci rdzenni mieszkańcy zarządzali terenem porośniętym sekwojami przez tysiące lat. Wiemy, że stosowali kontrolowane wypalania. Były to celowo rozpalane pożary o niskiej intensywności, które sprzyjały wzrostowi roślin użytkowych, poprawiały siedliska zwierząt i zmniejszały ryzyko dużych pożarów, stanowiąc element wielowiekowych praktyk zarządzania ziemią. Europejska kolonizacja i wyprawy organizowane przez Hiszpanię, zmusiły jednak te społeczności do opuszczenia swoich ziem oraz doprowadziły do drastycznego spadku liczby ludności [1] .
W połowie XIX wieku, wraz z gorączką złota i dynamiczną rozbudową San Francisco, rozpoczęto masową wycinkę sekwoi. Stoki góry Mount Tamalpais zostały mocno przekształcone, lecz drzewa w dolinie Redwood Canyon, obecnym Muir Woods, ocalały, gdyż uznano ten teren za zbyt trudny do eksploatacji.
Do 2023 roku przetrwało jedynie około 5% historycznego zasięgu starodrzewów sekwoi, ograniczonych dziś do pasa lasów o długości około 725 km wzdłuż wybrzeża Pacyfiku. Drzewa rosnące w Muir Woods są stosunkowo młode, jednak nadal imponują rozmiarami i stanowią przykład unikalnego ekosystemu. Obszar ten zajmuje około 224 hektary, a od 1908 roku znajduje się pod ochroną rządową jako pomnik narodowy.
Skąd wzięła się nazwa Muir Woods (i co ukrywa)?
Nazwa „Muir Woods” upamiętnia Johna Muira (1838–1914), znanego przyrodnika i współzałożyciela Sierra Club, którego pisma i działalność odegrały ogromną rolę w popularyzacji idei ochrony dzikiej przyrody. W 1905 roku kongresmen William Kent kupił las w kanionie Redwood, aby uchronić go przed wycinką. Trzy lata później, 9 stycznia 1908 roku, prezydent Theodore Roosevelt, korzystając z zapisów Ustawy o Zabytkach, uznał teren za pomnik narodowy. Choć początkowo planowano nazwać go „Kent Monument”, Kent poprosił, aby upamiętnić w ten sposób Johna Muira, którego działalność zainspirowała starania o ocalenie lasu. Tak powstał Muir Woods National Monument.
Przez lata historia powstania parku była przedstawiana w uproszczonej formie: trzech wpływowych białych mężczyzn – Kent, Muir i Roosevelt – wspólnie uratowało las przed zniszczeniem. Jednak to jedynie część prawdy. Rzeczywista opowieść sięga głębiej i obejmuje działania kobiet z California Club, obywatelskiej organizacji założonej przez Laurę Lyon White. Już w 1903 roku klub ten zainicjował współpracę różnych grup i wpływowych osób, aby znaleźć sposób na ocalenie kanionu. Kobiety zobowiązały się zebrać 80 000 dolarów na wykupienie lasu. Choć nie udało się osiągnąć tej kwoty, ich działania stworzyły silną bazę poparcia społecznego i sprawiły, że los Redwood Canyon stał się sprawą publiczną. To właśnie ta presja sprawiła, że właściciel terenu Lovell White sprzedał las Kentowi za połowę wartości.
Warto podkreślić, że na początku XX wieku kobiety w USA nie miały jeszcze praw wyborczych, a społeczne oczekiwania sprowadzały je głównie do roli „opiekunek domowego ogniska„. Część z nich wykorzystała te stereotypy, argumentując, że troska o naturę jest przedłużeniem troski o dom i rodzinę. Dzięki przywilejom, jakie dawało im pochodzenie z klasy średniej i wyższej, mogły organizować się lokalnie i krajowo, by działać na rzecz ochrony przyrody. Takie zaangażowanie było charakterystyczne dla wielu klubów białych kobiet, które zakładały specjalne sekcje leśnictwa zajmujące się ochroną środowiska.
Nie oznacza to jednak, że kobiety innych grup etnicznych nie angażowały się w kwestie ochrony środowiska. Wręcz przeciwnie – rdzenne mieszkanki Ameryki od wieków zarządzały zasobami przyrody, a kluby czarnoskórych kobiet walczyły o poprawę warunków sanitarnych i bezpieczeństwa w zaniedbywanych przez władze dzielnicach, łącząc troskę o środowisko z walką o prawa człowieka i zdrowie swoich społeczności. To także dzięki ich staraniom ochrona lasów stała się tematem, który zyskał znaczenie zarówno lokalnie, jak i ogólnokrajowo.
Co z tą wystawą?
W 2021 roku strażnicy parku przygotowali niewielką wystawę reinterpretacyjną pod nazwą „Historia w budowie”. Zamiast wymieniać istniejące tablice dodali do nich adnotacje w formie przypominającej samoprzylepne karteczki, notatki, które uzupełniały brakujący kontekst.
Wskazywały one między innymi na:
- opiekę rdzennych mieszkańców oraz fakt, że przed kolonizacją żyło tu około 20 000 przedstawicieli ludów Coast Miwok i Southern Pomo, którzy dbali o te ziemie [2] .
- kampanię z 1904 roku prowadzoną przez kobiety ze stowarzyszenia California Club, mającą na celu ocalenie kanionu sekwoi [3]. Wystawa zaznaczała jednak, że wiele kobiecych stowarzyszeń wykluczało kobiety innego koloru skóry, a także że kobiety innych ras również dbały o środowisko, choć ich wkład często pomijano [4] .
- rasistowskie poglądy i działania wczesnych działaczy na rzecz ochrony przyrody. Na osi czasu przygotowanej przez National Park Service przypomniano, że sam John Muir wypowiadał się w sposób rasistowski o ludach rdzennych, naczelnik służby leśnej Gifford Pinchot był członkiem Amerykańskiego Towarzystwa Eugenicznego i popierał eugenikę [5], a kongresmen William Kent wspierał polityki wymierzone w Azjatów i uważał, że Stany Zjednoczone powinny pozostać „krajem białych ludzi” [6].
- udział kobiet i mniejszości spoza California Club. Wspomniano m.in. działaczkę społeczną Jane Addams, która zachęcała Kenta do darowizny ziemi, oraz jej współpracę z działaczką na rzecz praw obywatelskich Idą B. Wells i aktywistkami ruchu pracowniczego, takimi jak Rose Schneiderman i Frances Perkins [7].
- przemoc towarzyszącą kolonizacji. Wystawa wyjaśniała, że hiszpańscy wysłannicy zniewalali rdzennych mieszkańców, a ustawa stanu Kalifornia z 1850 roku o „rządzie i ochronie Indian” legalizowała ich zniewolenie, natomiast polityki Stanów Zjednoczonych doprowadziły do wywłaszczenia i niemal całkowitego wyniszczenia ludów Coast Miwok i Southern Pomo [2] .
Strażnicy podkreślili, że notatki nie usuwają ani nie przepisują historii i były to „adnotacje” mające na celu poszerzenie interpretacji. Była strażniczka parku Elizabeth Villano wyjaśniła, że celem było pokazanie odwiedzającym, „jak wygląda dodawanie niektórych z tych narracji, które tak szybko pomijamy” [8].
Rozporządzenie wykonawcze Trumpa i rozporządzenie sekretarza 3431
O szeregu działań Trumpowskich pisałam już wcześniej, tym razem jednak skupmy się na tym konkretnym temacie.
27 marca 2025 r. prezydent Donald Trump podpisał rozporządzenie wykonawcze nr 14253, „Przywrócenie prawdy i zdrowego rozsądku amerykańskiej historii” [9]. W rozporządzeniu opisano współczesne narracje historyczne jako powodujące podziały i nakazano, aby pomniki oraz materiały edukacyjne skupiały się na „wielkości osiągnięć i postępu narodu amerykańskiego”. Zobowiązywał także sekretarza spraw wewnętrznych do przeglądu pomników i tablic informacyjnych oraz usunięcia z nich treści, które „w niewłaściwy sposób oczerniają Amerykanów, zarówno tych z przeszłości, jak i współczesnych”.
Jeśli chcesz wesprzeć moją działalność, możesz zrobić to dzięki dobrowolnej wpłacie na:
PATRONITE
lub
BUYCOFFE
20 maja 2025 r . Sekretarz Zasobów Wewnętrznych Doug Burgum wydał Zarządzenie Sekretarza 3431 w celu wdrożenia zarządzenia wykonawczego. Zarządzenie poleciło Służbie Parków Narodowych (NPS), Biuru Gospodarki Ziemią i innym biurom zidentyfikowanie „publicznych pomników, miejsc pamięci, posągów, znaczników lub podobnych nieruchomości”, które zostały usunięte lub zmienione od 1 stycznia 2020 r., oraz przejrzenie materiałów interpretacyjnych pod kątem treści uznanych za negatywne na temat Amerykanów.
Organizacje były zobowiązane do usunięcia takich treści w ciągu 120 dni i umieszczenie tablic zachęcających do zgłaszania przez odwiedzających „wszelkich tablic lub innych informacji, które są negatywne wobec Amerykanów z przeszłości lub współczesnych albo nie podkreślają piękna, majestatu i bogactwa krajobrazów” * [10].
Stowarzyszenie Ochrony Parków Narodowych (NPCA) zauważyło, że obowiązkowe znaki będą wprost zachęcały do zgłaszania takich treści [11] i ostrzegło, że rozporządzenie może zniechęcić strażników do rzetelnego wykonywania obowiązków i otwartego przekazywania informacji [12].
Wielkie usunięcie wystawy
W lipcu 2025 roku strażnicy Muir Woods usunęli oznaczenie wystawy, jej nazwę – „History Under Construction” i wspomniane adnotacje. Według portalu The Travel była to pierwsza realizacja Rozporządzenia nr 3431 w parku narodowym. W artykule opisano, że w 2021 roku na tablicy pojawiły się notatki dotyczące przemocy kolonizacyjnej wobec ludów Coast Miwok i Southern Pomo, roli California Club w uratowaniu lasu, zniewolenia rdzennych mieszkańców przez hiszpańskich misjonarzy oraz rasistowskich wypowiedzi Johna Muira [13].
Wspomniana już Elizabeth Villano (była strażnczka parku) powiedziała portalowi, że ona i jej kolega spędzili lata na badaniu historii pominiętych w oryginalnej wystawie i że ich celem było dodanie kontekstu, a nie zmiana historii [14].
Jak podała niezależna organizacja medialna KQED, personel parku usunął notatki po tym, jak Departament Spraw Wewnętrznych rozesłał wytyczne nakazujące likwidację materiałów, które „oczerniają historię naszego narodu” [15]. Z kolei w artykule The 19th News zauważono, że usunięty tekst uwzględniał kampanię California Club oraz krytykował antyazjatyckie poglądy Kenta i powiązania Pinchota z ruchem eugenicznym [16].
Trudno nie dostrzec absurdalności całej sytuacji. Usunięto bowiem nie błędne informacje, lecz starannie opracowane uzupełnienia, które miały na celu pokazanie pełniejszego obrazu historii – uwzględniającego zarówno osiągnięcia, jak i ciemniejsze karty przeszłości. Rozporządzenie nakazujące eliminowanie treści „negatywnych wobec Amerykanów”, w praktyce okazuje się sprowadzać do wymazywania faktów niewygodnych dla heroicznej narracji USA. Tymczasem rzetelna opowieść o Muir Woods wymaga uznania, że jego historia to nie tylko działania trzech wpływowych mężczyzn, ale również wieloletnia praca kobiet, rdzennych społeczności i osób, których głosy przez dekady pozostawały na marginesie. Próba wyciszenia tych wątków pokazuje, że celem nie jest ochrona prawdy historycznej, lecz jej selektywna, uproszczona wersja.
Reakcje rdzennych społeczności i organizacji zajmujących się ochroną dziedzictwa
Krajowe Stowarzyszenie Oficerów Ochrony Dziedzictwa Historycznego Ludów Rdzennych (National Association of Tribal Historic Preservation Officers – NATHPO) wydało komunikat prasowy wzywający administrację do uchylenia zarządzenia i przywrócenia oznakowania w Muir Woods. Organizacja argumentowała, że ukrywanie trudnych aspektów historii jest brakiem szacunku dla wspólnej przeszłości Amerykanów, i zaapelowała o współpracę z narodami rdzennymi [17].
W liście do Sekretarza Burguma dyrektorka wykonawcza NATHPO, dr Valerie Grussing, ostrzegła, że zarządzenie wydaje się instruować agencje federalne, aby „ukrywały wysiłki rządu zmierzające do wykorzenienia tętniących życiem kultur rdzennych, co doprowadziło do śmierci niezliczonej liczby osób i zagroziło samemu istnieniu ludności rdzennej” [17].
Stowarzyszenie Ochrony Parków Narodowych (National Parks Conservation Association – NPCA) skrytykowało rozporządzenie za stawianie nostalgii ponad prawdą i wyraziło wątpliwość czy strażnicy w miejscach takich jak Harriet Tubman Underground Railroad National Monument (pomnik upamiętniający działalność sieci przerzutowej niewolników) czy Manzanar National Historic Site (teren dawnego obozu internowania Japońskich Amerykanów) nie zostaną teraz zniechęceni do poruszania tematów niewolnictwa czy internowania [12].
Alan Spears z NPCA argumentował, że „wielkie kraje nie ukrywają swojej historii” i apelował o zaufanie do personelu parków, jeśli chodzi o opowiadanie złożonych czy skomplikowanych historii [18].
Według doniesień, także inne parki narodowe poddają swoje ekspozycje ocenie zgodnie z nowymi wytycznymi. Dotyczy to m.in. tematów niewolnictwa w Cane River Creole National Historical Park czy przymusowych przesiedleń rdzennych mieszkańców w Castillo de San Marcos National Monument
Znajdziesz mnie tu:
[1] Coast Miwok at Muir Woods (U.S. National Park Service)
https://www.nps.gov/articles/coastmiwok-muir-woods.htm
[2] [5] [6] [20] [21] History Under Construction (U.S. National Park Service)
https://www.nps.gov/articles/history-under-construction.htm
[3] [4] How Women Saved Muir Woods (U.S. National Park Service)
https://www.nps.gov/articles/how-women-saved-muir-woods.htm
[7] [22] Connecting the Dots: Muir Woods Hidden Figures (U.S. National Park Service)
https://www.nps.gov/articles/000/connecting-the-dots.htm
[8] [13] [14] California National Park Site Is First To Obey Trump’s “Improper Ideology” Order
https://www.thetravel.com/muir-woods-exhibit-sign-removed-trump-improper-ideology-order
[9] Restoring Truth and Sanity to American History – The White House
https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/03/restoring-truth-and-sanity-to-american-history/
[10] The new federal landscape – Land Trust Alliance
https://landtrustalliance.org/resources/new-federal-landscape/secretarialne-rozkazy-i-działania
oraz ‘Censorship:’ See the National Park visitor responses after Trump requested help deleting ‘negative’ signage
https://www.govexec.com/management/2025/06/censorship-see-national-park-visitor-responses-after-trump-requested-help-deleting-negative-signage/406176/
[11] [12] New Order Threatens Park Service’s Efforts to Protect and Explore American History · National Parks Conservation Association
https://www.npca.org/articles/8858-new-order-threatens-park-service-s-efforts-to-protect-and-explore-american
[15] [18] What’s Going on With the Muir Woods Exhibit Removal? | KQED
https://www.kqed.org/news/12049405/muir-woods-national-monument-exhibit-removal-trump-executive-order-national-parks-history-under-construction-sticky-notes
[16] Women’s contributions and men’s racism erased from Muir Woods National Monument
https://19thnews.org/2025/07/public-lands-women-monuments-erasure/
[17] NATHPO July 25th 2025 News Release – National Association of Tribal Historic Preservation Officers (NATHPO)
https://www.nathpo.org/2025/07/25/nathpo-25-lipca-2025-news-release/
[19] Timeline of Muir Woods – Muir Woods National Monument (U.S. National Park Service) https://www.nps.gov/muwo/learn/historyculture/historyofmuirwoods.htm
* “(Property Name) belongs to the American people, and (name of land management Bureau) wants your feedback. Please let us know if you have identified any areas of the (park/area, etc. as appropriate) that need repair; any services that need improvement; or any signs or other information that are negative about either past or living Americans or that fail to emphasize the beauty, grandeur, and abundance of landscapes and other natural features.”
